Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski wirus Ebola, gorączka krwotoczna Ebola
angielski Ebola virus, Ebola virus disease (EVD)
nazwa systematyczna Orthoebolavirus (dawniej Ebolavirus), rodzina Filoviridae
gatunki m.in. Zaire ebolavirus, Sudan ebolavirus, Bundibugyo ebolavirus
klasyfikacja bezpieczeństwa czynnik grupy ryzyka 4 (BSL-4)

Czym jest

Wirus Ebola jest filowirusem wywołującym gorączkę krwotoczną o jednej z najwyższych śmiertelności wśród czynników zakaźnych objętych kontrolą - w zależności od gatunku i dostępności leczenia od ok. 25% do ponad 80%. Należy do grupy filowirusów wspólnie z wirusem marburskim, z którym dzieli obraz kliniczny, rezerwuar (nietoperze owocożerne) i reżim postępowania.

Zakażenie następuje przez kontakt z płynami ustrojowymi osoby lub zwierzęcia zakażonego, nie drogą powietrzną w warunkach naturalnych. Choroba przebiega z gorączką, wymiotami, biegunką, a w fazie krytycznej z zaburzeniami krzepnięcia i krwawieniami.

Znaczenie kontrolne wynika z potencjału użycia jako czynnika broni biologicznej - wysoka śmiertelność, brak powszechnie dostępnego leczenia przyczynowego i zdolność wywołania paniki. Z tego powodu wirus figuruje na wszystkich głównych listach kontrolnych oraz na liście Select Agents kategorii Tier 1 w Stanach Zjednoczonych.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera informacji o namnażaniu, przechowywaniu ani przygotowaniu czynnika. Służy identyfikacji materiału i ustaleniu podstawy odpowiedzialności.

Charakterystyka czynnika

Cecha Wartość
typ wirus RNA o ujemnej polarności, jednoniciowy
rodzina Filoviridae
morfologia charakterystyczne nitkowate (filamentowe) wiriony - obraz w mikroskopie elektronowym rozstrzygający dla rodziny
rezerwuar nietoperze owocożerne; żywiciele pośredni - naczelne
droga zakażenia kontakt z płynami ustrojowymi, uszkodzoną skórą, błonami śluzowymi
okres wylęgania 2-21 dni
trwałość poza organizmem ograniczona; wrażliwy na wysychanie, promieniowanie UV, środki dezynfekcyjne (chlor, detergenty)

Materiał zakaźny wymaga postępowania w warunkach hermetycznej izolacji BSL-4. Poza wyspecjalizowanym laboratorium referencyjnym niedopuszczalne jest jakiekolwiek otwieranie pojemników z podejrzanym materiałem.

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C351.a - wirusy chorobotwórcze dla człowieka kontrola wywozu
Konwencja o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BWC, 1972) zakaz opracowywania, produkcji i gromadzenia reżim traktatowy
Grupa Australijska wykaz czynników biologicznych podwójnego zastosowania
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - biologiczne środki walki
Lista Select Agents (USA, HHS/CDC) czynnik kategorii Tier 1
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Prawo polskie - choroby zakaźne ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nadzór, zgłaszanie, kwarantanna

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - fiolki, probówki, pojemniki kriogeniczne (na ciekły azot lub suchy lód) z materiałem biologicznym; dokumentacja laboratoryjna odwołująca się do izolatów, hodowli komórkowych albo próbek klinicznych; oznaczenia gatunkowe filowirusów; nietypowe zabezpieczenia chłodnicze przy braku profilu badawczego uzasadniającego posiadanie.

Wskaźniki - sama obecność materiału zawierającego wirus jest wskaźnikiem rozstrzygającym; posiadanie poza akredytowanym laboratorium BSL-4; brak zezwoleń i dokumentacji przemieszczania czynników wysokiego ryzyka.

Zasady bezpieczeństwa - bezwzględny zakaz otwierania pojemników; zabezpieczenie miejsca i wezwanie wyspecjalizowanego zespołu (sanepid, zespół CBRN); środki ochrony indywidualnej najwyższej klasy; traktowanie każdego podejrzanego materiału jako w pełni zakaźnego.

Wykrywanie - identyfikacja wyłącznie w laboratorium referencyjnym metodami RT-PCR i serologicznymi; obraz nitkowatych wirionów w mikroskopie elektronowym.

Ocena materiału: zdolny a niezdolny do zakażenia

Materiał w pełni zakaźny - żywy izolat wirusa w hodowli lub próbce klinicznej, przechowywany w warunkach zachowujących zakaźność. Materiał o obniżonej zdolności - próbki inaktywowane (utrwalone, poddane działaniu środków niszczących), materiał wysuszony i zdegradowany, szczepy pozbawione zdolności replikacji.

Znaczenie prawne. Obecność żywego czynnika poza uprawnionym obiegiem realizuje znamiona czynów przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i - przy ustaleniu przeznaczenia - wytwarzania środka walki. Materiał inaktywowany albo niezdolny do wywołania zakażenia objęty jest w odniesieniu do zamiaru użycia jako broni konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.; nie wyłącza to jednak odpowiedzialności za nielegalny obrót czynnikiem kontrolowanym ani za sprowadzenie zagrożenia.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 165 § 1 pkt 1 k.k. sprowadzenie niebezpieczeństwa epidemii albo szerzenia się choroby zakaźnej od 6 miesięcy do lat 8
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 163 § 1 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne - materiał niezdolny do zakażenia jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C351 lit. a.
  2. Konwencja o zakazie prowadzenia badań, produkcji i gromadzenia zapasów broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej oraz o ich zniszczeniu, sporządzona w 1972 r. (BWC).
  3. Australia Group, List of Human and Animal Pathogens and Toxins for Export Control.
  4. Wassenaar Arrangement / Wspólny wykaz uzbrojenia UE, ML7.
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163, art. 165.
  6. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  7. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.