O,O-dietylo fosforotionian

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski O,O-dietylo fosforotionian, O,O-dietylo hydrofosforotionian
angielski O,O-diethyl phosphorothioate, O,O-diethyl hydrogen phosphorothioate
nazwa systematyczna IUPAC O,O-dietylo fosforotionian
numer CAS 2465-65-8

Czym jest

O,O-dietylo fosforotionian jest estrem tiofosforowym - związkiem z dwiema resztami etoksylowymi i wiązaniem fosfor-siarka, prowadzącym do amitonu (VG) i pokrewnych środków serii V o resztach etylowych.

W odróżnieniu od komponentów metylotiofosfonowych opisanych przy dichlorku metylotiofosfonowym, estry tiofosforowe typu O,O-dietylowego mają rzeczywiste zastosowania cywilne: są podstawą insektycydów fosforoorganicznych - parationu, dimetoatu, malationu i pokrewnych. Ta okoliczność, zaznaczona już przy amitonie i pentasiarczku fosforawym, nadaje im niższą wartość wskaźnikową niż związkom metylowym bez zastosowań przemysłowych.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C4H11O3PS
masa molowa 170,17 g/mol
postać ciecz oleista
barwa bezbarwna do żółtej
zapach siarkowy, czosnkowy - charakterystyczny dla związków tiofosforowych
temperatura wrzenia ok. 65 °C przy 1 mmHg
gęstość ok. 1,1 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie ograniczona; powolna hydroliza
trwałość dobra; wolno utlenia się i hydrolizuje
toksyczność własna umiarkowana; drażniący

Zapach siarkowy łączy tę substancję z pozostałymi związkami tiofosforowymi kierunku V - jak tiol diizopropylowy i pentasiarczek fosforawy, jest wyczuwalny i zdradza obiekt. Rękawice i ochrona oczu wystarczają.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 60 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) mieści się w rodzajowym opisie prekursorów wykazu 2 reżim pośredni
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Środki ochrony roślin rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 jako półprodukt insektycydowy - odrębny reżim
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP substancja drażniąca

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - oleista ciecz o zapachu siarkowym; obecność w zakładach produkcji insektycydów jest uzasadniona.

Wskaźniki - obecność razem z dietyloaminoetanolem i komponentami serii V (kierunek amitonowy); ilość niewspółmierna do produkcji pestycydów; sam ester ma zastosowania cywilne, więc wskaźnik jest słabszy niż przy związkach metylotiofosfonowych.

Zasady bezpieczeństwa - rękawice i ochrona oczu; przy podejrzeniu obecności produktu końcowego (amiton) - zabezpieczenie właściwe dla środków serii V.

Wykrywanie - GC-MS, detektor płomieniowo-fotometryczny (reaguje na fosfor i siarkę).

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - klarowna, oleista ciecz o wysokiej czystości. Materiał niepełnowartościowy - ciemnienie, produkty utlenienia i hydrolizy.

Znaczenie prawne. O,O-dietylo fosforotionian nie jest środkiem walki. Posiadanie w ramach produkcji insektycydów albo działalności badawczej nie stanowi czynu zabronionego. Odpowiedzialność powstaje przy obrocie bez zezwolenia albo przy ustaleniu zamiaru wytworzenia środka walki - rozstrzyga zestaw z komponentem aminowym i skala niewspółmierna do produkcji pestycydów.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu zamiaru od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 60.
  2. Konwencja o zakazie broni chemicznej, wykaz 2 - rodzajowy opis prekursorów.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.