Difluorek etylofosfonowy

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski difluorek etylofosfonowy, difluorek kwasu etylofosfonowego
angielski ethylphosphonic difluoride, ethylphosphonyl difluoride
nazwa systematyczna IUPAC difluorek etylofosfonowy
numer CAS 753-98-0

Czym jest

Difluorek etylofosfonowy jest etylowym analogiem difluorku metylofosfonowego (DF) - kluczowego prekursora serii G i składnika binarnego systemu sarinowego. Różni się resztą alkilową (etylową zamiast metylowej), prowadząc do etylowych analogów środków paralityczno-drgawkowych.

Jak DF, pozycja opatrzona jest w wykazie 1C350 adnotacją "ZOB. WYKAZ UZBROJENIA" - kontrolowana jest przede wszystkim jako pozycja uzbrojenia. Odpowiada to statusowi difluorku metylofosfonowego i chlorosarinu: substancji, przy których sama obecność przesądza o charakterze przedsięwzięcia, ponieważ nie mają zastosowań cywilnych.

Zawiera wiązanie fosfor-fluor, decydujące o zdolności do hamowania acetylocholinoesterazy, oraz wiązanie fosfor-etyl. Właściwości i znaczenie kontrolne pełni analogicznie do difluorku metylofosfonowego; niniejsze hasło wskazuje różnicę.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C2H5POF2
masa molowa 114,03 g/mol
postać ciecz
barwa bezbarwna
zapach ostry - od uwalnianego fluorowodoru
temperatura wrzenia ok. 110 °C
gęstość ok. 1,3 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie reaguje - hydroliza
trwałość wysoka w warunkach bezwodnych, jak DF; rozkład w kontakcie z wilgocią
działanie na materiały atakuje szkło; wymaga aparatury odpornej na fluorki

Właściwości i zagrożenia jak przy difluorku metylofosfonowym: atakuje szkło, wymaga pojemników z niklu, monelu, hastelloyu albo PTFE; hydroliza uwalnia fluorowodór o działaniu opisanym przy fluorowodorze - oparzenia o opóźnionym bólu, wymagające glukonianu wapnia. Trwały bezwodnie, co umożliwia zastosowanie w układzie binarnym. Próbki zabezpieczać w naczyniach z tworzywa, nie szklanych.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) wykaz 1, część B, poz. 1B(9) - alkilofosfonodifluorydany najostrzejszy reżim; opis rodzajowy obejmuje pochodną etylową
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 23 z adnotacją "zob. wykaz uzbrojenia" kontrola przede wszystkim jako pozycja uzbrojenia
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących reżim uzbrojenia
Lista Wassenaar Munitions List ML7
Prawo polskie - wykonanie CWC ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu Konwencji o zakazie broni chemicznej
Prawo polskie - obrót uzbrojeniem ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym reżim właściwy dla uzbrojenia

Pozycja wykazu 1 część B poz. 9 - alkilofosfonodifluorydany - jest rodzajowa i obejmuje pochodne metylową, etylową, propylową i izopropylową. Difluorek etylofosfonowy podlega jej wprost, obok difluorku metylofosfonowego.

Brak legalnego obrotu cywilnego, jak przy DF: nie istnieje podmiot mogący uzasadnić posiadanie inaczej niż przez badania obronne upoważnionego laboratorium.

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - ciecz dymiąca na powietrzu; pojemniki metalowe z niklu, monelu albo hastelloyu, nigdy szklane; wytrawienie szkła w miejscu przechowywania; białe naloty fluorków; korozja fluorkowa.

Wskaźnik rozstrzygający - jak przy difluorku metylofosfonowym, zestaw dwóch pojemników przygotowanych do zmieszania (układ binarny) oraz aparatura odporna na fluorowodór.

Zasady bezpieczeństwa - aparat izolujący, odzież gazoszczelna, rękawice odporne na fluorowodór, glukonian wapnia w wyposażeniu zespołu; zakaz wody do rozlewu; pojemniki na próbki z tworzywa.

Wykrywanie - papierki M8/M9, rurki na fluorowodór; GC-MS z zabezpieczeniem próbki bezwodnym i w naczyniu niereagującym z fluorkami; marker hydrolizy to kwas etylofosfonowy.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Jak przy difluorku metylofosfonowym: materiał pełnowartościowy to klarowna ciecz w opakowaniu odpornym na fluorki, trwała bezwodnie; materiał niepełnowartościowy silnie dymi fluorowodorem, zawiera produkty hydrolizy, a opakowanie szklane jest wytrawione i osłabione.

Znaczenie prawne. Posiadanie i wytworzenie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. samodzielnie - substancja jest w wykazie 1 CWC i w wykazie uzbrojenia, bez zastosowań cywilnych. Kwalifikacja nie wymaga dowodzenia zamiaru poza faktem posiadania. Materiał całkowicie zhydrolizowany objęty jest w odniesieniu do zamiaru wytworzenia środka konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k. - sytuacja rzadka, bo związek jest bezwodnie trwały.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady - przy dokończeniu procesu i użyciu produktu od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót uzbrojeniem bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne - materiał zhydrolizowany jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Konwencja o zakazie broni chemicznej, załącznik dotyczący substancji chemicznych, wykaz 1 część B pozycja 9.
  2. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 23 wraz z adnotacją odsyłającą do wykazu uzbrojenia.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu Konwencji o zakazie broni chemicznej.
  6. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.