Hafn i jego zwiazki

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski hafn i jego związki
angielski hafnium and compounds

Czym jest

Hafn to metal o wysokiej absorpcji neutronów, stosowany jako materiał prętów kontrolnych, zwłaszcza w reaktorach napędowych. Kontrolą objęty jest hafn metaliczny, stopy, tlenki i związki powyżej progów.

Hafn jest chemicznie bardzo podobny do cyrkonu, od którego trudno go oddzielić - stąd czysty hafn ma znaczenie kontrolne. Objęty kontrolą podwójnego zastosowania.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Opisuje cechy pozwalające ustalić status kontrolny obiektu oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera danych konstrukcyjnych broni ani parametrów procesu wzbogacania.

Charakterystyka

Cecha Wartość
postać metal, stopy, tlenki, związki
właściwość kluczowa wysoka absorpcja neutronów
zastosowanie pręty kontrolne (m.in. reaktory napędowe)

Zastosowania cywilne

Elektronika (dielektryki bramkowe), stopy żaroodporne, plazmowe cięcie metali - zastosowania przemysłowe.

Miejsce w cyklu paliwowym i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C231 kontrola wywozu (kategoria 0 / pozycje jądrowe)
Grupa Dostawców Jądrowych (NSG) część 2 - materiały i urządzenia podwójnego zastosowania wytyczne nieproliferacyjne
Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT, 1968) zobowiązania nieproliferacyjne reżim traktatowy
Zabezpieczenia MAEA ewidencja i kontrola materiałów jądrowych porozumienie o zabezpieczeniach
Prawo polskie - dozór jądrowy ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe zezwolenia i nadzór Państwowej Agencji Atomistyki (PAA)
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - materiały metaliczne, proszki, związki albo źródła w pojemnikach o oznaczeniach specjalnych; dokumentacja odwołująca się do czystości izotopowej albo klasy jądrowej; ilości i czystość przekraczające potrzeby deklarowanej działalności.

Wskaźniki - parametry/czystość właściwe dla zastosowań jądrowych (powyżej progów wykazu); kompletowanie zestawu związanego z reaktorem, wzbogacaniem albo konstrukcją ładunku; odbiorca bez uzasadnienia cywilnego.

Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie materiału i dokumentacji; pomiar dozymetryczny przy materiałach promieniotwórczych; ocena czystości i składu w laboratorium; ustalenie przeznaczenia.

Ocena: status kontrolny

Objęty kontrolą jest hafn powyżej progów. Czysty hafn (oddzielony od cyrkonu) jako absorber neutronów jest wskaźnikiem zaplecza reaktorowego.

Znaczenie prawne. Wywóz, pośrednictwo lub tranzyt bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym; posiadanie i obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia - przepisów karnych ustawy - Prawo atomowe. Gromadzenie w celu wytworzenia broni jądrowej podlega art. 121 k.k. (środki walki), a przygotowanie - art. 16 k.k. Materiał albo urządzenie niespełniające progów, zgromadzone w zamiarze budowy ładunku, może być oceniane w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.).

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 163 § 1 pkt 4 k.k. sprowadzenie zdarzenia w postaci wyzwolenia energii jądrowej lub promieniowania jonizującego od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
przepisy karne ustawy - Prawo atomowe posiadanie/obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia grzywna, ograniczenie albo pozbawienie wolności
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (materiał/urządzenie poniżej progów) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C231.
  2. Wytyczne Grupy Dostawców Jądrowych (Nuclear Suppliers Group) - część 2 - materiały i urządzenia podwójnego zastosowania.
  3. Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT), 1968.
  4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163.