TNT (trotyl)

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski TNT (trotyl)
angielski TNT (trinitrotoluene)
wzór / oznaczenie C₇H₅N₃O₆
numer CAS 118-96-7
numer UN 0209

Czym jest

TNT (trotyl) to klasyczny, bazowy kruszący materiał wybuchowy - stosunkowo niewrażliwy, topliwy (co umożliwia odlewanie) i stabilny. Jest miarą odniesienia energii wybuchu (ekwiwalent trotylowy).

Sam TNT i jego mieszaniny (np. z RDX - Composition B) są podstawą amunicji. Kontrolowany jako materiał wojskowy (ML8) i - w mieszaninach - w reżimie 1C239.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera receptur, parametrów syntezy ani sposobów uzbrajania - opisuje cechy pozwalające rozpoznać materiał i ustalić podstawę odpowiedzialności.

Charakterystyka fizykochemiczna

Cecha Wartość
wzór C₇H₅N₃O₆
postać żółte kryształy/płatki; odlewany
gęstość ~1,65 g/cm³
prędkość detonacji ~6900 m/s
temperatura topnienia ~80,5 °C (topliwy - odlewanie)
wrażliwość niska (bazowy, stabilny)

Zastosowania cywilne

Górnictwo, wyburzenia (w mieszaninach), amunicja - w reglamentowanym obiegu.

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I ML8; 1C239 (w mieszaninach) kontrola wywozu
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML8 materiał/urządzenie o znaczeniu wojskowym
Prawo polskie - materiały wybuchowe ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego zezwolenia, ewidencja, nadzór
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - proszki, granulaty, prasowane kształtki, elastyczne arkusze albo odlewy bez oznaczeń handlowych; opakowania z symbolami materiału wybuchowego (klasa 1 ADR); ślady produkcji (prasy, formy, mieszarki).

Wskaźniki - materiał wybuchowy poza legalnym obiegiem i ewidencją; ilości i czystość przekraczające zastosowania cywilne; powiązanie z detonatorami, spłonkami albo konstrukcją ładunku.

Zasady bezpieczeństwa - bezwzględny zakaz uderzeń, tarcia, ognia i manipulacji; zabezpieczenie i ewakuacja strefy; wezwanie patrolu rozminowania/pirotechników; ocena stanu materiału wyłącznie przez uprawniony zespół.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - żółte kryształy/płatki albo jednolity odlew. Materiał niepełnowartościowy - wypacanie (exudation) składników przy przechowywaniu, zażółcenie/zbrunatnienie, zanieczyszczenie; wypocony odlew jest niebezpieczny w obsłudze.

Znaczenie prawne. Wyrabianie, gromadzenie, posiadanie i obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 171 k.k.; wywóz bez zezwolenia - z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Materiał zdegradowany, niezdolny do detonacji, zgromadzony w zamiarze użycia, może być oceniany w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.) - co nie wyłącza odpowiedzialności za sam nielegalny obrót.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 171 § 1 k.k. wyrabianie, przetwarzanie, gromadzenie, posiadanie, obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia od 6 miesięcy do lat 8
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia (eksplozji) zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach od roku do lat 10
art. 173 k.k. sprowadzenie katastrofy w komunikacji (przy użyciu wobec transportu) od roku do lat 10
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia (wywóz, pośrednictwo, tranzyt) od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (materiał zdegradowany / poniżej progów) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja ML8; 1C239 (w mieszaninach).
  2. Wspólny wykaz uzbrojenia Unii Europejskiej (ML).
  3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
  4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 163, art. 171, art. 173.