Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski instalacje wymiany chemicznej i jonowymiennej
angielski chemical and ion exchange plants

Czym jest

Metody wymiany chemicznej i jonowymiennej rozdzielają izotopy uranu przez różnice w rozkładzie izotopów między fazami chemicznymi (np. ciecz-ciecz) lub na złożach jonowymiennych. Nie wymagają UF6 - operują na roztworach uranu.

Metody wolniejsze, lecz stosowane w niektórych programach. Kompletna instalacja objęta jest kontrolą (0B001).

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Opisuje cechy pozwalające ustalić status kontrolny obiektu oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera danych konstrukcyjnych broni ani parametrów procesu wzbogacania.

Parametry objęte kontrolą

Cecha Wartość
zasada rozdział izotopów między fazami chemicznymi / na żywicach jonowymiennych
cecha operuje na roztworach uranu, nie na UF6
wyposażenie kluczowe kolumny wymiany, szybkie żywice jonowymienne, reagenty odporne chemicznie

Zastosowania cywilne

Rozdział izotopów do celów cywilnych (paliwo energetyczne, izotopy medyczne i badawcze) - w ramach licencjonowanego dozoru jądrowego.

Miejsce w cyklu paliwowym i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 0B001 kontrola wywozu (kategoria 0 / pozycje jądrowe)
Grupa Dostawców Jądrowych (NSG) część 1 (lista bazowa / trigger list) wytyczne nieproliferacyjne
Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT, 1968) zobowiązania nieproliferacyjne reżim traktatowy
Zabezpieczenia MAEA ewidencja i kontrola materiałów jądrowych porozumienie o zabezpieczeniach
Prawo polskie - dozór jądrowy ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe zezwolenia i nadzór Państwowej Agencji Atomistyki (PAA)
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - wyspecjalizowane maszyny wirujące, instalacje procesowe, kaskady, dokumentacja techniczna; instalacje o parametrach przekraczających potrzeby deklarowanej działalności; powiązanie z UF6.

Wskaźniki - kompletowanie kaskady wzbogacania albo linii separacji izotopów; podzespoły o parametrach właściwych dla rozdziału izotopów uranu; odbiorca bez licencji dozoru jądrowego uzasadniającej posiadanie.

Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie obiektu i dokumentacji; przy podejrzeniu obecności materiału promieniotwórczego - pomiar dawki i wezwanie służb dozymetrycznych oraz zespołu CBRN; ustalenie deklarowanego i rzeczywistego przeznaczenia.

Ocena: status kontrolny

Objęte kontrolą są kompletne instalacje wymiany chemicznej/jonowymiennej do rozdziału izotopów uranu. Kolumny i żywice o parametrach izotopowych są wskaźnikiem programu.

Znaczenie prawne. Wywóz, pośrednictwo lub tranzyt bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym; posiadanie i obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia - przepisów karnych ustawy - Prawo atomowe. Gromadzenie w celu wytworzenia broni jądrowej podlega art. 121 k.k. (środki walki), a przygotowanie - art. 16 k.k. Materiał albo urządzenie niespełniające progów, zgromadzone w zamiarze budowy ładunku, może być oceniane w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.).

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 163 § 1 pkt 4 k.k. sprowadzenie zdarzenia w postaci wyzwolenia energii jądrowej lub promieniowania jonizującego od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
przepisy karne ustawy - Prawo atomowe posiadanie/obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia grzywna, ograniczenie albo pozbawienie wolności
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (materiał/urządzenie poniżej progów) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 0B001.
  2. Wytyczne Grupy Dostawców Jądrowych (Nuclear Suppliers Group) - część 1 (lista bazowa / trigger list).
  3. Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT), 1968.
  4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163.