Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | riketsja gorączki Q (Coxiella) |
| angielski | Coxiella burnetii, Q fever |
| nazwa systematyczna | Coxiella burnetii |
| klasyfikacja bezpieczeństwa | czynnik grupy ryzyka 3 (BSL-3) |
Czym jest
Coxiella burnetii jest wewnątrzkomórkową bakterią wywołującą gorączkę Q. Wytwarza formę przetrwalnikopodobną o dużej odporności środowiskowej i ma skrajnie niską dawkę zakażającą, co czyni ją groźnym czynnikiem aerozolowym.
Rezerwuarem są przeżuwacze; zakażenie następuje głównie wziewnie. Materiał traktuje się w reżimie BSL-3; bakteria figuruje na liście Select Agents.
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera informacji o namnażaniu, przechowywaniu ani przygotowaniu czynnika. Służy identyfikacji materiału i ustaleniu podstawy odpowiedzialności.
Charakterystyka czynnika
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| typ | bakteria wewnątrzkomórkowa |
| morfologia | drobne pałeczki; forma przetrwalnikopodobna |
| rezerwuar / źródło | przeżuwacze (owce, kozy, bydło) |
| droga zakażenia | wziewna (pył, aerozol), kontakt ze zwierzętami |
| okres wylęgania | 2-3 tygodnie |
| trwałość poza organizmem | wysoka - forma przetrwalnikopodobna przeżywa długo w środowisku |
Miejsce w grupie i pozycje pokrewne
- Riketsja duru plamistego - bakteria wewnątrzkomórkowa
- Pałeczka tularemii - niska dawka zakażająca
- Pałeczka maltańska - bakteria odzwierzęca
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz / akt | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C351 lit. b | kontrola wywozu |
| Konwencja o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BWC, 1972) | zakaz opracowywania, produkcji i gromadzenia | reżim traktatowy |
| Grupa Australijska | wykaz czynników biologicznych podwójnego zastosowania | |
| Wspólny wykaz uzbrojenia UE | ML7 - biologiczne środki walki | |
| Lista Select Agents | czynnik z listy HHS/CDC (USA) | |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
| Prawo polskie - choroby zakaźne | ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi | nadzór, zgłaszanie, kwarantanna |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - płytki i probówki z hodowlami, podłoża mikrobiologiczne, liofilizaty, pojemniki chłodnicze; dokumentacja odwołująca się do szczepów, izolatów klinicznych albo kolekcji; oznaczenia gatunkowe; zaplecze hodowlane (inkubatory, komory beztlenowe) przy braku profilu badawczego uzasadniającego posiadanie.
Wskaźniki - sama obecność materiału zawierającego czynnik jest wskaźnikiem rozstrzygającym; posiadanie poza akredytowanym laboratorium o właściwym poziomie hermetyczności; brak zezwoleń i dokumentacji przemieszczania czynników objętych kontrolą.
Zasady bezpieczeństwa - zakaz otwierania pojemników poza laboratorium o właściwej hermetyczności; szczególna ostrożność wobec form przetrwalnikowych o wysokiej odporności; zabezpieczenie miejsca, wezwanie stacji sanitarno-epidemiologicznej i zespołu CBRN; ochrona dróg oddechowych; traktowanie materiału jako zakaźnego.
Wykrywanie - identyfikacja wyłącznie w laboratorium referencyjnym; posiew i identyfikacja mikrobiologiczna, PCR oraz badania serologiczne w laboratorium referencyjnym.
Ocena materiału: zdolny a niezdolny do zakażenia
Materiał w pełni zakaźny - żywa hodowla zdolna do namnażania (na podłożu, w liofilizacie albo w postaci przetrwalników). Materiał o obniżonej zdolności - materiał inaktywowany, zdegradowany albo szczep pozbawiony zdolności wywołania choroby zakaźnej.
Znaczenie prawne. Obecność żywego czynnika poza uprawnionym obiegiem realizuje znamiona czynów przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i - przy ustaleniu przeznaczenia - wytwarzania środka walki. Materiał inaktywowany albo niezdolny do wywołania choroby zakaźnej objęty jest w odniesieniu do zamiaru użycia jako broni konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.; nie wyłącza to odpowiedzialności za nielegalny obrót czynnikiem kontrolowanym ani za sprowadzenie zagrożenia.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 165 § 1 pkt 1 k.k. | sprowadzenie niebezpieczeństwa epidemii albo szerzenia się choroby zakaźnej | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 121 § 1 k.k. | wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia | od roku do lat 10 |
| art. 120 k.k. | stosowanie środka masowej zagłady | od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności |
| art. 163 § 1 k.k. | sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób | od roku do lat 10 |
| art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. | przygotowanie | karalne, gdy ustawa tak stanowi |
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót bez zezwolenia | od roku do lat 10 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne - materiał niezdolny do zakażenia | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Riketsja duru plamistego - bakteria wewnątrzkomórkowa
- Pałeczka tularemii - niska dawka zakażająca
- Pałeczka maltańska - bakteria odzwierzęca
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C351 lit. b.
- Konwencja o zakazie prowadzenia badań, produkcji i gromadzenia zapasów broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej oraz o ich zniszczeniu, sporządzona w 1972 r. (BWC).
- Australia Group, List of Human and Animal Pathogens and Toxins for Export Control (oraz wykaz patogenów roślin, jeżeli dotyczy).
- Wspólny wykaz uzbrojenia Unii Europejskiej, ML7.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163, art. 165.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.