Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski laseczka wąglika
angielski Bacillus anthracis, anthrax
nazwa systematyczna Bacillus anthracis
klasyfikacja bezpieczeństwa czynnik grupy ryzyka 3 (BSL-3); przetrwalniki o wysokiej odporności

Czym jest

Laseczka wąglika jest przetrwalnikującą bakterią Gram-dodatnią wywołującą wąglik. Jej znaczenie jako czynnika broni biologicznej wynika z wyjątkowej odporności przetrwalników, które przeżywają lata w glebie i są łatwe do rozprzestrzenienia w postaci aerozolu. Postać płucna (wziewna) ma bardzo wysoką śmiertelność.

Wąglik jest chorobą odzwierzęcą (bydło, owce). Materiał traktuje się w reżimie BSL-3; bakteria figuruje na liście Select Agents kategorii Tier 1 i była użyta w atakach bioterrorystycznych.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera informacji o namnażaniu, przechowywaniu ani przygotowaniu czynnika. Służy identyfikacji materiału i ustaleniu podstawy odpowiedzialności.

Charakterystyka czynnika

Cecha Wartość
typ bakteria Gram-dodatnia, przetrwalnikująca
morfologia laseczki tworzące łańcuszki; przetrwalniki (spory) o wysokiej odporności
rezerwuar / źródło gleba; zwierzęta roślinożerne
droga zakażenia wziewna (spory), kontaktowa (skóra), pokarmowa
okres wylęgania 1-7 dni (postać płucna nawet dłużej)
trwałość poza organizmem bardzo wysoka - przetrwalniki przeżywają dziesięciolecia

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C351 lit. b kontrola wywozu
Konwencja o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BWC, 1972) zakaz opracowywania, produkcji i gromadzenia reżim traktatowy
Grupa Australijska wykaz czynników biologicznych podwójnego zastosowania
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - biologiczne środki walki
Lista Select Agents czynnik kategorii Tier 1 (HHS/CDC, USA)
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Prawo polskie - choroby zakaźne ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nadzór, zgłaszanie, kwarantanna

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - płytki i probówki z hodowlami, podłoża mikrobiologiczne, liofilizaty, pojemniki chłodnicze; dokumentacja odwołująca się do szczepów, izolatów klinicznych albo kolekcji; oznaczenia gatunkowe; zaplecze hodowlane (inkubatory, komory beztlenowe) przy braku profilu badawczego uzasadniającego posiadanie.

Wskaźniki - sama obecność materiału zawierającego czynnik jest wskaźnikiem rozstrzygającym; posiadanie poza akredytowanym laboratorium o właściwym poziomie hermetyczności; brak zezwoleń i dokumentacji przemieszczania czynników objętych kontrolą.

Zasady bezpieczeństwa - zakaz otwierania pojemników poza laboratorium o właściwej hermetyczności; szczególna ostrożność wobec form przetrwalnikowych o wysokiej odporności; zabezpieczenie miejsca, wezwanie stacji sanitarno-epidemiologicznej i zespołu CBRN; ochrona dróg oddechowych; traktowanie materiału jako zakaźnego.

Wykrywanie - identyfikacja wyłącznie w laboratorium referencyjnym; posiew i identyfikacja mikrobiologiczna, PCR oraz badania serologiczne w laboratorium referencyjnym.

Ocena materiału: zdolny a niezdolny do zakażenia

Materiał w pełni zakaźny - żywa hodowla zdolna do namnażania (na podłożu, w liofilizacie albo w postaci przetrwalników). Materiał o obniżonej zdolności - materiał inaktywowany, zdegradowany albo szczep pozbawiony zdolności wywołania choroby zakaźnej.

Znaczenie prawne. Obecność żywego czynnika poza uprawnionym obiegiem realizuje znamiona czynów przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i - przy ustaleniu przeznaczenia - wytwarzania środka walki. Materiał inaktywowany albo niezdolny do wywołania choroby zakaźnej objęty jest w odniesieniu do zamiaru użycia jako broni konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.; nie wyłącza to odpowiedzialności za nielegalny obrót czynnikiem kontrolowanym ani za sprowadzenie zagrożenia.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 165 § 1 pkt 1 k.k. sprowadzenie niebezpieczeństwa epidemii albo szerzenia się choroby zakaźnej od 6 miesięcy do lat 8
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 163 § 1 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne - materiał niezdolny do zakażenia jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C351 lit. b.
  2. Konwencja o zakazie prowadzenia badań, produkcji i gromadzenia zapasów broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej oraz o ich zniszczeniu, sporządzona w 1972 r. (BWC).
  3. Australia Group, List of Human and Animal Pathogens and Toxins for Export Control (oraz wykaz patogenów roślin, jeżeli dotyczy).
  4. Wspólny wykaz uzbrojenia Unii Europejskiej, ML7.
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163, art. 165.
  6. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  7. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.