Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | sześciofluorek uranu (UF6) |
| angielski | uranium hexafluoride (UF6) |
| oznaczenie / dane | UF6; lotny związek uranu - medium procesowe wzbogacania |
Czym jest
Sześciofluorek uranu (UF6) to lotny związek uranu, będący postacią procesową uranu we wzbogacaniu. Przechodzi w gaz w łagodnych warunkach, co umożliwia rozdział izotopów U-235 i U-238 w wirówkach gazowych i dyfuzji gazowej.
Jest ogniwem łączącym uran naturalny z produktem wzbogacenia (LEU, HEU). Silnie reaktywny i toksyczny - z wodą tworzy kwas fluorowodorowy i tlenek uranu.
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Opisuje cechy pozwalające ustalić status kontrolny obiektu oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera danych konstrukcyjnych broni ani parametrów procesu wzbogacania.
Charakterystyka
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| postać | biały krystaliczny ciało stałe; sublimuje do gazu (~56 °C) |
| wzór | UF6 |
| znaczenie | medium procesowe wzbogacania uranu |
| reaktywność | silnie reaktywny - z wilgocią uwalnia HF i tlenki uranu; koroduje |
| obsługa | w hermetycznych zbiornikach; toksyczny chemicznie i radiologicznie |
Zastosowania cywilne
Wyłącznie w cyklu paliwowym - konwersja, wzbogacanie i rekonwersja uranu; brak zastosowań poza jądrowymi.
Miejsce w cyklu paliwowym i pozycje pokrewne
- Uran naturalny - materiał wyjściowy konwersji
- Wirówki gazowe - urządzenia wzbogacające na UF6
- Uran wysokowzbogacony (HEU) - produkt wzbogacania
- Materiały do przegród dyfuzyjnych - bariery dyfuzji UF6
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz / akt | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 0C001 / 0C002 (zależnie od wzbogacenia) | kontrola wywozu (kategoria 0 / pozycje jądrowe) |
| Grupa Dostawców Jądrowych (NSG) | część 1 (lista bazowa / trigger list) | wytyczne nieproliferacyjne |
| Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT, 1968) | zobowiązania nieproliferacyjne | reżim traktatowy |
| Zabezpieczenia MAEA | ewidencja i kontrola materiałów jądrowych | porozumienie o zabezpieczeniach |
| Prawo polskie - dozór jądrowy | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe | zezwolenia i nadzór Państwowej Agencji Atomistyki (PAA) |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - pojemniki i beczki z materiałem metalicznym, tlenkowym albo proszkiem, oznaczone symbolami promieniowania; dokumentacja odwołująca się do zawartości izotopowej albo wzbogacenia; podwyższone wskazania dozymetryczne; brak zezwoleń Państwowej Agencji Atomistyki.
Wskaźniki - hermetyczne zbiorniki UF6, instalacje konwersji; dokumentacja wzbogacenia; powiązanie z kaskadami wzbogacania.
Zasady bezpieczeństwa - zbiorniki UF6 - zakaz otwierania; ryzyko uwolnienia HF; pomiar dozymetryczny; wezwanie PAA i zespołu CBRN; ochrona dróg oddechowych.
Ocena: status kontrolny
UF6 jest medium procesowym wzbogacania; jego status (0C001 lub 0C002) zależy od stopnia wzbogacenia zawartego uranu. Sama obecność UF6 z instalacją wzbogacania jest rozstrzygającym wskaźnikiem dążenia do materiału rozszczepialnego.
Znaczenie prawne. Wywóz, pośrednictwo lub tranzyt bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym; posiadanie i obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia - przepisów karnych ustawy - Prawo atomowe. Gromadzenie w celu wytworzenia broni jądrowej podlega art. 121 k.k. (środki walki), a przygotowanie - art. 16 k.k. Materiał albo urządzenie niespełniające progów, zgromadzone w zamiarze budowy ładunku, może być oceniane w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.).
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 121 § 1 k.k. | wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia | od roku do lat 10 |
| art. 120 k.k. | stosowanie środka masowej zagłady | od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności |
| art. 163 § 1 pkt 4 k.k. | sprowadzenie zdarzenia w postaci wyzwolenia energii jądrowej lub promieniowania jonizującego | od roku do lat 10 |
| art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. | przygotowanie | karalne, gdy ustawa tak stanowi |
| przepisy karne ustawy - Prawo atomowe | posiadanie/obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia | grzywna, ograniczenie albo pozbawienie wolności |
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót bez zezwolenia | od roku do lat 10 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne (materiał/urządzenie poniżej progów) | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Uran naturalny - materiał wyjściowy konwersji
- Wirówki gazowe - urządzenia wzbogacające na UF6
- Uran wysokowzbogacony (HEU) - produkt wzbogacania
- Materiały do przegród dyfuzyjnych - bariery dyfuzji UF6
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 0C001 / 0C002 (zależnie od wzbogacenia).
- Wytyczne Grupy Dostawców Jądrowych (Nuclear Suppliers Group) - część 1 (lista bazowa / trigger list).
- Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT), 1968.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163.