Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | nitrogliceryna |
| angielski | nitroglycerin |
| wzór / oznaczenie | C₃H₅N₃O₉ |
| numer CAS | 55-63-0 |
| numer UN | 0143 / 0144 |
Czym jest
Nitrogliceryna to ciekły, skrajnie wrażliwy kruszący materiał wybuchowy - jeden z pierwszych nowoczesnych MW. Jest składnikiem dynamitu i prochów dwubazowych (z nitrocelulozą) oraz lekiem naczyniorozszerzającym.
Skrajna wrażliwość na uderzenie i tarcie czyni ją bardzo niebezpieczną w czystej postaci. Kontrolowana jako materiał energetyczny (ML8).
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera receptur, parametrów syntezy ani sposobów uzbrajania - opisuje cechy pozwalające rozpoznać materiał i ustalić podstawę odpowiedzialności.
Charakterystyka fizykochemiczna
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| wzór | C₃H₅N₃O₉ |
| postać | oleista, bezbarwna-żółtawa ciecz |
| gęstość | ~1,60 g/cm³ |
| prędkość detonacji | ~7700 m/s |
| temperatura krzepnięcia | ~13 °C (zamarznięta jest jeszcze groźniejsza) |
| wrażliwość | skrajnie wysoka - na uderzenie, tarcie, wstrząs |
Zastosowania cywilne
Dynamit i prochy (związana), lek naczyniorozszerzający (w śladowych dawkach) - w ściśle reglamentowanym obiegu.
Miejsce w grupie i pozycje pokrewne
- Nitroceluloza - składnik prochów dwubazowych
- PETN (pentryt) - wrażliwy MW
- TNT (trotyl) - klasyczny MW
- Dodatki i modyfikatory szybkości spalania - składnik paliw
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz / akt | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C011 (materiał energetyczny) | kontrola wywozu |
| Wspólny wykaz uzbrojenia UE | ML8 | materiał/urządzenie o znaczeniu wojskowym |
| Prawo polskie - materiały wybuchowe | ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego | zezwolenia, ewidencja, nadzór |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - proszki, granulaty, prasowane kształtki, elastyczne arkusze albo odlewy bez oznaczeń handlowych; opakowania z symbolami materiału wybuchowego (klasa 1 ADR); ślady produkcji (prasy, formy, mieszarki).
Wskaźniki - materiał wybuchowy poza legalnym obiegiem i ewidencją; ilości i czystość przekraczające zastosowania cywilne; powiązanie z detonatorami, spłonkami albo konstrukcją ładunku.
Zasady bezpieczeństwa - bezwzględny zakaz uderzeń, tarcia, ognia i manipulacji; zabezpieczenie i ewakuacja strefy; wezwanie patrolu rozminowania/pirotechników; ocena stanu materiału wyłącznie przez uprawniony zespół.
Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy
Materiał pełnowartościowy - klarowna oleista ciecz. Materiał niepełnowartościowy - wypacanie z dynamitu (exudation) - kropelki czystej nitrogliceryny na powierzchni to sygnał skrajnego zagrożenia; zmętnienie, kwaśny odczyn (rozkład). Zamarznięta i odmarzająca jest szczególnie niebezpieczna.
Znaczenie prawne. Wyrabianie, gromadzenie, posiadanie i obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 171 k.k.; wywóz bez zezwolenia - z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Materiał zdegradowany, niezdolny do detonacji, zgromadzony w zamiarze użycia, może być oceniany w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.) - co nie wyłącza odpowiedzialności za sam nielegalny obrót.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 171 § 1 k.k. | wyrabianie, przetwarzanie, gromadzenie, posiadanie, obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 163 § 1 pkt 3 k.k. | sprowadzenie zdarzenia (eksplozji) zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach | od roku do lat 10 |
| art. 173 k.k. | sprowadzenie katastrofy w komunikacji (przy użyciu wobec transportu) | od roku do lat 10 |
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót bez zezwolenia (wywóz, pośrednictwo, tranzyt) | od roku do lat 10 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne (materiał zdegradowany / poniżej progów) | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Nitroceluloza - składnik prochów dwubazowych
- PETN (pentryt) - wrażliwy MW
- TNT (trotyl) - klasyczny MW
- Dodatki i modyfikatory szybkości spalania - składnik paliw
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C011 (materiał energetyczny).
- Wspólny wykaz uzbrojenia Unii Europejskiej (ML).
- Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 163, art. 171, art. 173.