Dichlorek etylofosfonowy

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski dichlorek etylofosfonowy, dichlorek kwasu etylofosfonowego
angielski ethylphosphonic dichloride, ethylphosphonyl dichloride
nazwa systematyczna IUPAC dichlorek etylofosfonowy
numer CAS 1066-50-8

Czym jest

Dichlorek etylofosfonowy jest etylowym analogiem dichlorku metylofosfonowego - węzłowego półproduktu serii G. Różni się resztą alkilową przy fosforze (etylową zamiast metylowej), co prowadzi do etylowych analogów środków serii G i V, słabszych i mniej znaczących bojowo niż pochodne metylowe.

Zawiera wiązanie fosfor-etyl - odmianę wiązania fosfor-alkil charakterystycznego dla alkilofosforów bojowych, obcego chemii fosforanowej. Jest to, jak dichlorek etylofosfonowy w gałęzi chlorków i pochodne etylowe amin, element domknięcia rodzajowego wykazu: kontrola obejmuje analogi etylowe, żeby uniemożliwić obejście reżimu przez wybór związku o innej reszcie alkilowej.

Mechanizm, właściwości i znaczenie kontrolne pełnią rolę analogiczną do dichlorku metylofosfonowego; niniejsze hasło wskazuje różnicę wynikającą z reszty etylowej.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C2H5POCl2
masa molowa 146,94 g/mol
postać ciecz
barwa bezbarwna do jasnożółtej
zapach ostry, drażniący - od uwalnianego chlorowodoru
temperatura wrzenia ok. 63 °C przy 10 mmHg (rozkład przy ciśnieniu normalnym)
gęstość ok. 1,33 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie reaguje - hydroliza do kwasu etylofosfonowego i chlorowodoru
trwałość dobra bezwodnie; dymi na powietrzu wilgotnym
działanie żrący; nie atakuje suchego szkła

Właściwości i zagrożenia jak przy dichlorku metylofosfonowym: gwałtowna hydroliza z uwolnieniem chlorowodoru, dymienie na powietrzu, działanie żrące. Zakaz stosowania wody do rozlewu; próbki zabezpieczać bezwodnie. Produktem hydrolizy jest kwas etylofosfonowy - analog kwasu metylofosfonowego (MPA), stanowiący marker rozróżniający kierunek etylowy od metylowego.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 22 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) wykaz 2, część B - dichlorki alkilofosfonowe, opis rodzajowy obejmuje pochodne metylową, etylową, propylową i izopropylową
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP substancja żrąca; "w kontakcie z wodą uwalnia toksyczne gazy"
Przepisy przewozowe ADR/RID klasa 8

Pozycja wykazu 2 CWC obejmująca dichlorki alkilofosfonowe jest rodzajowa i wprost wymienia zakres podstawników, w tym etylowy - w odróżnieniu od dichloro(etylo)fosfiny, której kwalifikacja wymaga odwołania do rodzajowego opisu prekursorów.

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały i wskaźniki jak przy dichlorku metylofosfonowym: ciecz dymiąca na powietrzu, aparatura procesowa, zestaw z fluorkami wskazujący etap fluorowania. Reszta etylowa wskazuje na kierunek etylowy - analogi mniej znaczące bojowo.

Zasady bezpieczeństwa - odzież i rękawice odporne chemicznie, aparat izolujący, zakaz wody do rozlewu, neutralizacja sorbentami alkalicznymi.

Wykrywanie - rurki wskaźnikowe na chlorowodór, GC-MS z zabezpieczeniem próbki bezwodnym; marker hydrolizy to kwas etylofosfonowy.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Jak przy dichlorku metylofosfonowym: materiał pełnowartościowy to klarowna ciecz o niskiej zawartości wody; materiał niepełnowartościowy jest brunatny, dymiący, zhydrolizowany do kwasu etylofosfonowego.

Znaczenie prawne. Posiadanie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. jako prekursor substancji wykazu 2 CWC. Materiał zhydrolizowany objęty jest w odniesieniu do zamiaru konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 22.
  2. Konwencja o zakazie broni chemicznej, załącznik dotyczący substancji chemicznych, wykaz 2 część B - dichlorki alkilofosfonowe.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.