Dichlorofosforan etylu

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski dichlorofosforan etylu, dichlorek O-etylofosforanu
angielski ethyl phosphorodichloridate, ethyl dichlorophosphate
nazwa systematyczna IUPAC dichlorofosforan etylu
numer CAS 1498-51-7

Czym jest

Dichlorofosforan etylu jest etylowym analogiem dichlorofosforanu metylu - fosforohalogenkiem z resztą etoksylową zamiast metoksylowej. Klasę fosforohalogenków, ich rolę jako prekursorów środków fosforanowych i fosforoamidowych oraz mechanizm domknięcia rodzajowego wykazu opisano całościowo w haśle o pochodnej metylowej.

Reszta etoksylowa jest tą samą, która występuje w cząsteczce tabunu (grupa O-etylowa) - co czyni ten związek prekursorem o bezpośrednim znaczeniu dla kierunku fosforoamidowego. Jest odczynnikiem niszowym bez zastosowań cywilnych w skali istotnej, co nadaje samej obecności wysoką wartość wskaźnikową.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C2H5Cl2O2P
masa molowa 162,94 g/mol
postać ciecz
barwa bezbarwna do jasnożółtej
zapach ostry - od uwalnianego chlorowodoru
temperatura wrzenia ok. 60 °C przy 10 mmHg
gęstość ok. 1,3 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie reaguje - hydroliza do kwasu etylofosforowego i chlorowodoru
trwałość dobra bezwodnie; dymi na powietrzu
działanie żrący

Właściwości i zagrożenia jak przy dichlorofosforanie metylu: hydroliza z uwolnieniem chlorowodoru, dymienie, działanie żrące, zakaz wody do rozlewu, próbki bezwodnie.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 67 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) mieści się w rodzajowym opisie prekursorów wykazu 1 i 2 reżim pośredni
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP substancja żrąca; "w kontakcie z wodą uwalnia toksyczne gazy"
Przepisy przewozowe ADR/RID klasa 8

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały, wskaźniki i zasady bezpieczeństwa jak przy dichlorofosforanie metylu: ciecz dymiąca na powietrzu, obecność razem z aminami albo cyjankami wskazuje kierunek fosforoamidowy. Odzież i rękawice odporne chemicznie, aparat izolujący, zakaz wody do rozlewu.

Wykrywanie - rurki na chlorowodór, GC-MS z zabezpieczeniem próbki bezwodnym.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - klarowna ciecz o niskiej zawartości wody. Materiał niepełnowartościowy - brunatny, dymiący, zhydrolizowany.

Znaczenie prawne. Posiadanie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. jako prekursor środka wykazu CWC. Materiał zhydrolizowany objęty jest w odniesieniu do zamiaru konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 67.
  2. Konwencja o zakazie broni chemicznej, wykaz 1 i 2 - rodzajowy opis prekursorów.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.