Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | heksafluorokrzemian sodu, fluorokrzemian sodu, krzemofluorek sodu |
| angielski | sodium hexafluorosilicate, sodium fluorosilicate |
| nazwa systematyczna IUPAC | heksafluorokrzemian(2-) disodu |
| oznaczenia branżowe | Na2SiF6 |
| numer CAS | 16893-85-9 |
| numer UN | 2674 |
Czym jest
Heksafluorokrzemian sodu jest fluorkiem złożonym z rodziny fluorków opisanej całościowo przy wodorofluorku potasu. Różni się od pozostałych fluorków wykazu budową anionu: zamiast prostego jonu fluorkowego zawiera kompleksowy anion heksafluorokrzemianowy SiF62-, w którym fluor jest związany z krzemem.
Ma to znaczenie praktyczne: jako czynnik fluorujący jest najsłabszy w rodzinie - fluor związany w kompleksie z krzemem jest mało reaktywny i trudno dostępny. Z tego powodu jego wartość jako prekursora w kierunku serii G jest najniższa spośród wszystkich fluorków wykazu; znaczenie ma głównie jako alternatywne, powszechnie dostępne źródło fluoru.
Zastosowania cywilne o dużej skali - fluoryzacja wody pitnej (obok fluorku sodu), produkcja emalii, szkliw i szkła opalizującego, insektycydy, środki konserwujące drewno, opalizatory. Wartość wskaźnikowa najniższa w rodzinie.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | Na2SiF6 |
| masa molowa | 188,06 g/mol |
| postać | ciało stałe - proszek krystaliczny |
| barwa | biała |
| zapach | brak |
| temperatura rozkładu | ok. 700 °C - fluorek sodu i tetrafluorek krzemu |
| rozpuszczalność w wodzie | słaba - ok. 0,65 g/100 ml |
| odczyn roztworu wodnego | słabo kwaśny |
| działanie na materiały | atakuje szkło w obecności wilgoci |
Heksafluorokrzemian sodu jest toksyczny - trucizna działająca jak inne rozpuszczalne fluorki, mimo słabej rozpuszczalności. W kontakcie z kwasami uwalnia fluorowodór i związki krzemofluorowe. Postępowanie przy oparzeniach z glukonianem wapnia; rękawice odporne na fluorki, ochrona dróg oddechowych przed pyłem.
Miejsce w procesie i pozycje pokrewne
- wodorofluorek potasu - hasło rodziny fluorków; najwygodniejszy czynnik fluorujący;
- fluorek sodu - obok niego stosowany do fluoryzacji wody;
- fluorek potasu, wodorofluorek sodu, wodorofluorek amonu - pozostałe fluorki wykazu;
- heksafluorokrzemian sodu - najsłabszy czynnik fluorujący;
- difluorek metylofosfonowy (DF) - produkt fluorowania.
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C350 poz. 46 | kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych |
| Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) | nieobjęty wykazami 1-3 | jak wszystkie fluorki |
| Wspólny wykaz uzbrojenia UE | ML7 - prekursory bojowych środków trujących | |
| Lista Wassenaar | dual-use 1C350 | |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
| Przepisy chemiczne | rozporządzenia REACH i CLP | toksyczność ostra |
| Przepisy przewozowe | ADR/RID klasa 6.1, UN 2674 |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - biały proszek krystaliczny, słabo rozpuszczalny.
Wskaźniki - fluorek razem ze związkiem fosforoorganicznym (wskaźnik rozstrzygający); ze względu na budowę kompleksową i słabą reaktywność sam heksafluorokrzemian jest najsłabszym wskaźnikiem w rodzinie fluorków; ilość niewspółmierna do skali działalności.
Zasady bezpieczeństwa - rękawice odporne na fluorki, ochrona oczu i dróg oddechowych przed pyłem; glukonian wapnia; unikanie kontaktu z kwasami.
Wykrywanie - oznaczenie fluorków po roztworzeniu; identyfikacja krzemu potwierdza tożsamość soli kompleksowej.
Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy
Materiał pełnowartościowy - biały, suchy proszek krystaliczny. Materiał niepełnowartościowy - zawilgocenie, zbrylenie, zanieczyszczenia.
Znaczenie prawne. Heksafluorokrzemian sodu nie jest środkiem walki. Posiadanie w obrocie legalnym nie stanowi czynu zabronionego. Ze względu na masowe zastosowanie (fluoryzacja wody) i najniższą reaktywność wykazanie zamiaru wytworzenia środka walki jest tu najtrudniejsze spośród fluorków - rozstrzyga zestaw ze związkiem fosforoorganicznym i skala niewspółmierna do zastosowań powszechnych.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 121 § 1 k.k. | wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu zamiaru | od roku do lat 10 |
| art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. | przygotowanie | karalne, gdy ustawa tak stanowi |
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót bez zezwolenia | od roku do lat 10 |
| art. 165 § 1 pkt 2 k.k. | wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Wodorofluorek potasu - hasło opisujące rodzinę fluorków
- Fluorek sodu - stosowany obok niego do fluoryzacji wody
- Fluorek potasu, Wodorofluorek sodu, Wodorofluorek amonu - pozostałe fluorki
- Difluorek metylofosfonowy (DF) - produkt fluorowania
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 46.
- Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
- Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (REACH) oraz rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 (CLP).
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 165.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), klasa 6.1, UN 2674.