Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | fluorek sodu, fluorek sodowy |
| angielski | sodium fluoride |
| nazwa systematyczna IUPAC | fluorek sodu |
| oznaczenia branżowe | NaF |
| numer CAS | 7681-49-4 |
| numer UN | 1690 |
Czym jest
Fluorek sodu jest sodowym odpowiednikiem fluorku potasu - obojętną solą fluorkową stosowaną jako czynnik fluorujący w kierunku serii G. Należy do rodziny fluorków opisanej przy wodorofluorku potasu.
Jest to najpowszechniej znany fluorek nieorganiczny, o największej skali zastosowań cywilnych spośród wszystkich pozycji fluorkowych wykazu:
- fluoryzacja wody pitnej i past do zębów - zastosowanie o skali masowej, znane powszechnie;
- konserwacja drewna, produkcja emalii i szkliw;
- topniki, obróbka metali, trawienie szkła;
- odczynnik w syntezie i analizie chemicznej.
Ze względu na to fluorek sodu ma najniższą wartość wskaźnikową w rodzinie fluorków - jego obecność jest zjawiskiem całkowicie normalnym. Jako czynnik fluorujący jest przy tym słaby, wymagający warunków bezwodnych i wysokiej temperatury.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | NaF |
| masa molowa | 41,99 g/mol |
| postać | ciało stałe - proszek, kryształy |
| barwa | biała |
| zapach | brak |
| temperatura topnienia | 993 °C |
| gęstość | 2,56 g/cm3 |
| rozpuszczalność w wodzie | umiarkowana - ok. 4 g/100 ml |
| odczyn roztworu wodnego | słabo zasadowy |
| działanie na materiały | atakuje szkło w obecności wilgoci |
Fluorek sodu jest toksyczny - mimo powszechnego zastosowania w niskich stężeniach, w postaci skoncentrowanej jest trucizną. W kontakcie z kwasami uwalnia fluorowodór; postępowanie przy oparzeniach jak przy fluorowodorze, z glukonianem wapnia. Rękawice odporne na fluorki, ochrona oczu.
Miejsce w procesie i pozycje pokrewne
- wodorofluorek potasu, fluorek potasu - pokrewne flureki potasowe;
- fluorek sodu;
- wodorofluorek sodu - CAS 1333-83-1 - kwaśny odpowiednik sodowy;
- heksafluorokrzemian sodu, wodorofluorek amonu - pozostałe fluorki wykazu;
- difluorek metylofosfonowy (DF) - produkt fluorowania.
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C350 poz. 43 | kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych |
| Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) | nieobjęty wykazami 1-3 | jak wszystkie fluorki |
| Wspólny wykaz uzbrojenia UE | ML7 - prekursory bojowych środków trujących | |
| Lista Wassenaar | dual-use 1C350 | |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
| Przepisy chemiczne | rozporządzenia REACH i CLP | toksyczność ostra |
| Przepisy przewozowe | ADR/RID klasa 6.1, UN 1690 |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - biały proszek albo kryształy; wytrawienie szkła przy dłuższym przechowywaniu.
Wskaźniki - fluorek razem ze związkiem fosforoorganicznym (wskaźnik rozstrzygający); sam fluorek sodu jest wskaźnikiem najsłabszym w rodzinie ze względu na masowe zastosowanie; ilość niewspółmierna do skali działalności.
Zasady bezpieczeństwa - rękawice odporne na fluorki, ochrona oczu; glukonian wapnia; unikanie kontaktu z kwasami.
Wykrywanie - oznaczenie fluorków elektrodą jonoselektywną albo chromatografią jonową.
Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy
Materiał pełnowartościowy - biały, suchy proszek. Materiał niepełnowartościowy - zawilgocenie, zbrylenie.
Znaczenie prawne. Fluorek sodu nie jest środkiem walki. Posiadanie w obrocie legalnym nie stanowi czynu zabronionego. Ze względu na masowe zastosowanie wykazanie zamiaru wytworzenia środka walki jest tu najtrudniejsze spośród fluorków - rozstrzyga zestaw ze związkiem fosforoorganicznym i skala niewspółmierna do zastosowań powszechnych.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 121 § 1 k.k. | wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu zamiaru | od roku do lat 10 |
| art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. | przygotowanie | karalne, gdy ustawa tak stanowi |
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót bez zezwolenia | od roku do lat 10 |
| art. 165 § 1 pkt 2 k.k. | wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Wodorofluorek potasu - hasło opisujące rodzinę fluorków; Fluorek potasu - odpowiednik potasowy
- Wodorofluorek sodu - kwaśny odpowiednik sodowy
- Fluorowodór - odpowiednik gazowy
- Difluorek metylofosfonowy (DF) - produkt fluorowania
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 43.
- Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
- Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (REACH) oraz rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 (CLP).
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 165.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), klasa 6.1, UN 1690.