Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski Thecaphora solani (głownia ziemniaka)
angielski Thecaphora solani, potato smut
nazwa systematyczna Thecaphora solani (grzyb głowniowy)
klasyfikacja bezpieczeństwa agrofag kwarantannowy

Czym jest

Thecaphora solani jest grzybem głowniowym wywołującym głownię ziemniaka, chorobę powodującą zniekształcenia i wypełnienie bulw masą zarodników. Występuje w andyjskich rejonach Ameryki Południowej; zawleczenie zagroziłoby uprawom ziemniaka.

Przenosi się przez teliospory z glebą i materiałem sadzeniakowym. Materiał traktuje się w reżimie kwarantannowym.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera informacji o namnażaniu, przechowywaniu ani przygotowaniu czynnika. Służy identyfikacji materiału i ustaleniu podstawy odpowiedzialności.

Charakterystyka czynnika

Cecha Wartość
typ grzyb głowniowy (podstawkowy)
morfologia / postać teliospory w skupiskach
rośliny żywicielskie ziemniak i inne psiankowate
droga rozprzestrzeniania teliospory z glebą, materiałem sadzeniakowym
objawy zniekształcenia bulw, narośla wypełnione masą zarodników
trwałość / przetrwalnie teliospory przeżywają w glebie latami

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C354 kontrola wywozu
Konwencja o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BWC, 1972) zakaz opracowywania, produkcji i gromadzenia reżim traktatowy
Grupa Australijska wykaz czynników biologicznych podwójnego zastosowania
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - biologiczne środki walki
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Prawo polskie - ochrona roślin ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o ochronie roślin przed agrofagami agrofag kwarantannowy; obowiązek zgłoszenia do Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - hodowle, kultury, zarodniki, próbki porażonego materiału roślinnego (nasiona, bulwy, liście); dokumentacja odwołująca się do izolatów, ras albo patotypów; oznaczenia gatunkowe; zaplecze hodowlane i chłodnicze przy braku profilu fitopatologicznego uzasadniającego posiadanie.

Wskaźniki - sama obecność materiału zawierającego czynnik jest wskaźnikiem rozstrzygającym; posiadanie poza akredytowanym laboratorium o właściwym poziomie hermetyczności; brak zezwoleń i dokumentacji przemieszczania czynników objętych kontrolą.

Zasady bezpieczeństwa - zakaz otwierania pojemników i uwalniania materiału poza laboratorium kwarantannowym; wysokie ryzyko rozprzestrzenienia wśród upraw; zabezpieczenie miejsca, wezwanie Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa; bezwzględne unikanie kontaktu z uprawami i materiałem siewnym; traktowanie materiału jako zakaźnego dla roślin.

Wykrywanie - identyfikacja wyłącznie w laboratorium referencyjnym; izolacja, PCR i oznaczenie morfologiczne/serologiczne w laboratorium kwarantannowym.

Ocena materiału: zdolny a niezdolny do zakażenia

Materiał w pełni zakaźny - żywy patogen (kultura, zarodniki albo porażony materiał roślinny) zdolny do porażenia roślin. Materiał o obniżonej zdolności - materiał inaktywowany, zdegradowany albo szczep pozbawiony zdolności wywołania zarazy roślinnej.

Znaczenie prawne. Obecność żywego czynnika poza uprawnionym obiegiem realizuje znamiona czynów przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i - przy ustaleniu przeznaczenia - wytwarzania środka walki. Materiał inaktywowany albo niezdolny do wywołania zarazy roślinnej objęty jest w odniesieniu do zamiaru użycia jako broni konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.; nie wyłącza to odpowiedzialności za nielegalny obrót czynnikiem kontrolowanym ani za sprowadzenie zagrożenia.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 165 § 1 pkt 1 k.k. sprowadzenie niebezpieczeństwa szerzenia się zarazy roślinnej od 6 miesięcy do lat 8
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 163 § 1 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne - materiał niezdolny do zakażenia jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C354.
  2. Konwencja o zakazie prowadzenia badań, produkcji i gromadzenia zapasów broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej oraz o ich zniszczeniu, sporządzona w 1972 r. (BWC).
  3. Australia Group, List of Human and Animal Pathogens and Toxins for Export Control (oraz wykaz patogenów roślin, jeżeli dotyczy).
  4. Wspólny wykaz uzbrojenia Unii Europejskiej, ML7.
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163, art. 165.
  6. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  7. Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o ochronie roślin przed agrofagami.