Chlorowodorek N,N-diizopropyloaminoetanoetiolu

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski chlorowodorek N,N-diizopropyloaminoetanoetiolu
angielski N,N-diisopropylaminoethanethiol hydrochloride
nazwa systematyczna IUPAC chlorowodorek 2-[bis(propan-2-ylo)amino]etano-1-tiolu
numer CAS 41480-75-5

Czym jest

Jest to postać solna N,N-diizopropylo-(beta)-tioloetanoaminy - chlorowodorek prekursora bezpośredniego VX, ogniwa o najwyższej wartości wskaźnikowej w całej podkategorii prekursorów.

Postać solna ma tu znaczenie praktyczne wynikające z niestabilności wolnego tiolu: jak opisano przy wolnej zasadzie, tiole utleniają się tlenem atmosferycznym do disiarczków, tracąc przydatność do reakcji z komponentem fosforowym. Chlorowodorek jest trwalszy - protonowany azot i związana grupa tiolowa spowalniają utlenianie. Dlatego postać solna jest wygodniejsza w przechowywaniu i częściej spotykana w obrocie.

Wszystko, co opisano przy wolnym tiolu diizopropylowym - brak zastosowań cywilnych, rozstrzygająca wartość wskaźnikowa, intensywny zapach siarkowy zdradzający obiekt - odnosi się do postaci solnej. Kwalifikacja z art. 121 k.k. nie wymaga dowodzenia zamiaru poza faktem posiadania.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C8H20ClNS
masa molowa 197,77 g/mol
postać ciało stałe krystaliczne
barwa biała do kremowej
zapach intensywny, siarkowy - zgniłego czosnku
rozpuszczalność w wodzie dobra
odczyn roztworu kwaśny
trwałość lepsza od wolnej zasady - spowolnione utlenianie do disiarczku
toksyczność własna umiarkowana; drażniący

Mimo postaci solnej zapach siarkowy pozostaje intensywny i wyczuwalny - cecha, która, jak zaznaczono przy wolnym tiolu, zdradza obiekt na zewnątrz i utrzymuje się tygodniami. Rękawice odporne chemicznie i ochrona oczu; należy przyjąć możliwość obecności produktu końcowego.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) wykaz 2, część B, poz. 2B(11) - sole N,N-dialkilo-2-aminoetanotioli reżim wykazu 2
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 65 kontrola wywozu
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - wykonanie CWC ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu Konwencji o zakazie broni chemicznej
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP substancja żrąca

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - biały albo kremowy proszek krystaliczny o intensywnym zapachu siarkowym; woń zdradza obiekt na zewnątrz i utrzymuje się w pomieszczeniach oraz na odzieży, jak opisano przy wolnym tiolu.

Wskaźniki - sama obecność jest rozstrzygająca (brak zastosowań cywilnych); zapach siarkowy w obiekcie; obecność razem z komponentem fosforowym (zestaw kompletny do VX).

Zasady bezpieczeństwa - odzież gazoszczelna i rękawice odporne chemicznie ze względu na możliwą obecność produktu końcowego, nie samego tiolu; pobranie próbek pod kątem VX i markerów.

Wykrywanie - GC-MS, detektor płomieniowo-fotometryczny (reaguje na siarkę).

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - jednolity biały proszek krystaliczny o ostrej temperaturze topnienia, niska zawartość disiarczku. Materiał niepełnowartościowy - zażółcenie, zawilgocenie, wysoka zawartość disiarczku (produkt utlenienia niereagujący z komponentem fosforowym).

Znaczenie prawne. Posiadanie i wytworzenie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. samodzielnie - substancja jest w wykazie 2 CWC, bez zastosowań cywilnych; kwalifikacja nie wymaga dowodzenia zamiaru poza faktem posiadania. Materiał znacznie utleniony do disiarczku objęty jest w odniesieniu do zamiaru wytworzenia VX konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k. - przy postaci solnej rzadziej niż przy wolnej zasadzie, ze względu na jej większą trwałość.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady - przy dokończeniu procesu i użyciu produktu od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne - materiał utleniony do disiarczku jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Konwencja o zakazie broni chemicznej, załącznik dotyczący substancji chemicznych, wykaz 2 część B pozycja 11.
  2. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 65.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu Konwencji o zakazie broni chemicznej.
  6. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.