Fluorek potasu

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski fluorek potasu, fluorek potasowy
angielski potassium fluoride
nazwa systematyczna IUPAC fluorek potasu
oznaczenia branżowe KF
numer CAS 7789-23-3
numer UN 1812

Czym jest

Fluorek potasu jest obojętną solą fluorkową stosowaną jako czynnik fluorujący w kierunku serii G. Należy do rodziny fluorków opisanej całościowo przy wodorofluorku potasu, obejmującej siedem pozycji wykazu 1C350.

Jest czynnikiem fluorującym słabszym od wodorofluorku potasu i wymaga rozpuszczalnika bezwodnego oraz podwyższonej temperatury do skutecznego fluorowania. Jego przewagą jest natomiast obojętny odczyn - w odróżnieniu od kwaśnych wodorofluorków - co czyni go łagodniejszym w obsłudze, choć nadal uwalniającym fluorowodór w kontakcie z kwasami.

Jak zaznaczono przy wodorofluorku potasu, żadnego z fluorków nie da się objąć skuteczną kontrolą pojedynczo - są zbyt liczne, tanie i powszechne. Obecność któregokolwiek fluorku obok związku fosforoorganicznego ma tę samą wartość wskaźnikową.

Zastosowania cywilne są rozległe: trawienie i matowienie szkła, topniki lutownicze, konserwacja drewna, produkcja fluorków metali, synteza organiczna (jako źródło fluoru), obróbka metali.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny KF
masa molowa 58,10 g/mol
postać ciało stałe - kryształy, proszek
barwa biała
zapach brak
temperatura topnienia 858 °C
gęstość 2,48 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie bardzo dobra - ok. 92 g/100 ml
odczyn roztworu wodnego słabo zasadowy
higroskopijność wysoka
działanie na materiały atakuje szkło w obecności wilgoci

Fluorek potasu jest toksyczny i żrący, jak inne rozpuszczalne fluorki. W kontakcie z kwasami uwalnia fluorowodór; roztwory mogą powodować oparzenia fluorowodorowe o działaniu opisanym przy fluorowodorze. Wymaga glukonianu wapnia w wyposażeniu zespołu. Rękawice odporne na fluorki - lateksowe i nitrylowe nie chronią.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 14 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) nieobjęty wykazami 1-3 jak wszystkie fluorki - ze względu na skalę zastosowań
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP; ograniczenia w udostępnianiu ogółowi społeczeństwa toksyczność ostra
Przepisy przewozowe ADR/RID klasa 6.1, UN 1812
Bezpieczeństwo pracy obowiązek zapewnienia glukonianu wapnia

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - biały proszek albo kryształy, higroskopijne; wytrawienie szkła w miejscu przechowywania.

Wskaźniki - fluorek razem ze związkiem fosforoorganicznym (wskaźnik rozstrzygający, niezależnie od tego, który fluorek); układ osuszania rozpuszczalników; odbiorca bez szklarstwa, obróbki metali ani lutowania; sam fluorek jest wskaźnikiem słabym.

Zasady bezpieczeństwa - rękawice odporne na fluorki, ochrona oczu i dróg oddechowych; glukonian wapnia w wyposażeniu; unikanie kontaktu z kwasami; pojemniki na próbki z tworzywa.

Wykrywanie - oznaczenie fluorków elektrodą jonoselektywną albo chromatografią jonową - badanie tanie, dostępne w każdym laboratorium ochrony środowiska.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - biały, suchy, sypki proszek. Materiał niepełnowartościowy - zawilgocenie, zbrylenie; czynne uwalnianie fluorowodoru przy kontakcie z wilgocią i kwasami - ta sama zasada co przy solach uwalniających gaz: materiał zawilgocony ma mniej substancji czynnej, ale groźniejsze otoczenie.

Znaczenie prawne. Fluorek potasu nie jest środkiem walki. Posiadanie w obrocie legalnym nie stanowi czynu zabronionego. Odpowiedzialność powstaje przy obrocie bez zezwolenia albo przy ustaleniu zamiaru - rozstrzyga zestaw ze związkiem fosforoorganicznym. Materiał znacznie zawilgocony objęty jest w odniesieniu do zamiaru konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu zamiaru od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 156 § 1 k.k. spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu - oparzenia fluorowodorowe od 3 do 20 lat
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 14.
  2. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  3. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik XVII; rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 (CLP).
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 156, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  6. Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), klasa 6.1, UN 1812.