Nitroceluloza

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski nitroceluloza (bawełna strzelnicza)
angielski nitrocellulose
wzór / oznaczenie [C₆H₇(NO₂)₃O₅]ₙ
numer CAS 9004-70-0
numer UN 0340 / 0341

Czym jest

Nitroceluloza to azotan celulozy - materiał energetyczny będący podstawą prochów bezdymnych (jednobazowych i, z nitrogliceryną, dwubazowych). Właściwości zależą od stopnia znitrowania (zawartości azotu).

Nitroceluloza o wysokiej zawartości azotu (bawełna strzelnicza) jest materiałem miotającym i składnikiem paliw. Kontrolowana jako materiał energetyczny (ML8, MTCR dla zastosowań napędowych).

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera receptur, parametrów syntezy ani sposobów uzbrajania - opisuje cechy pozwalające rozpoznać materiał i ustalić podstawę odpowiedzialności.

Charakterystyka fizykochemiczna

Cecha Wartość
wzór [C₆H₇(NO₂)₃O₅]ₙ (zmienny stopień znitrowania)
postać włóknista, biała-kremowa; często zwilżona wodą/alkoholem dla bezpieczeństwa
zawartość azotu kluczowa - >12,6% to bawełna strzelnicza (miotająca)
rola proch bezdymny, składnik paliw, lakiery (kolodium)
wrażliwość zależna od nawilżenia; sucha jest łatwopalna i wrażliwa

Zastosowania cywilne

Prochy myśliwskie i sportowe, lakiery, farby, tworzywa (celuloid), pilny film - w reglamentowanym obiegu.

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C011 (materiał energetyczny) kontrola wywozu
Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR) materiały i technologie napędowe wykaz MTCR
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML8 materiał/urządzenie o znaczeniu wojskowym
Prawo polskie - materiały wybuchowe ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego zezwolenia, ewidencja, nadzór
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - proszki, granulaty, prasowane kształtki, elastyczne arkusze albo odlewy bez oznaczeń handlowych; opakowania z symbolami materiału wybuchowego (klasa 1 ADR); ślady produkcji (prasy, formy, mieszarki).

Wskaźniki - materiał wybuchowy poza legalnym obiegiem i ewidencją; ilości i czystość przekraczające zastosowania cywilne; powiązanie z detonatorami, spłonkami albo konstrukcją ładunku.

Zasady bezpieczeństwa - bezwzględny zakaz uderzeń, tarcia, ognia i manipulacji; zabezpieczenie i ewakuacja strefy; wezwanie patrolu rozminowania/pirotechników; ocena stanu materiału wyłącznie przez uprawniony zespół.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - włóknista masa o właściwym nawilżeniu i stabilizatorze. Materiał niepełnowartościowy - wyczerpanie stabilizatora (ryzyko samozapłonu przy przechowywaniu), wysuszenie zwiększające wrażliwość, kwaśny zapach tlenków azotu (rozkład).

Znaczenie prawne. Wyrabianie, gromadzenie, posiadanie i obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 171 k.k.; wywóz bez zezwolenia - z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Materiał zdegradowany, niezdolny do detonacji, zgromadzony w zamiarze użycia, może być oceniany w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.) - co nie wyłącza odpowiedzialności za sam nielegalny obrót.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 171 § 1 k.k. wyrabianie, przetwarzanie, gromadzenie, posiadanie, obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia od 6 miesięcy do lat 8
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia (eksplozji) zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach od roku do lat 10
art. 173 k.k. sprowadzenie katastrofy w komunikacji (przy użyciu wobec transportu) od roku do lat 10
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia (wywóz, pośrednictwo, tranzyt) od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (materiał zdegradowany / poniżej progów) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C011 (materiał energetyczny).
  2. Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR), wykaz sprzętu i technologii.
  3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
  4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 163, art. 171, art. 173.